I. Uluslararası Atatürk ve Türk Halk Kültürü Sempozyumu Bildirileri içerisinde yer alan Prof. Dr. Mahmut Tezcan’ın “Atatürk’ün Beslenme Alışkanlığı (Yediği ve Sevdiği Yemekler)” başlıklı çalışması, Atatürk’ün devlet adamı yönünün yanı sıra günlük yaşam kültürüne ışık tutuyor.

Prof. Dr. Tezcan’ın değerlendirmesine göre, Atatürk’ün sofraları yalnızca birer yemek ortamı değil; düşünce üretiminin, tartışma kültürünün ve toplumsal vizyonun şekillendiği alanlardı. Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun ifadesiyle bu sofralarda, “yaşama ve insanlığa dair nice değerli dersler” konuşuluyordu.

Sofra Bir Buluşma ve Düşünce Mekânıydı

Atatürk’ün akşam yemekleri, sanatçılardan bilim insanlarına, devlet görevlilerinden gençlere kadar farklı isimleri bir araya getiriyordu. Masada karatahta, kitaplar ve notlar bulunuyor; ülkenin geleceğine dair konular tartışılıyordu. Sofra, Cumhuriyet’in düşünsel zeminini besleyen bir alan niteliği taşıyordu.

Atatürk Yiyeceği Az, Ama Özenli Tüketirdi

Prof. Dr. Tezcan’ın aktardığı bilgilere göre Atatürk çok yiyen biri değildi:

• Kahvaltı: Çay, ayran, bir dilim ekmek; zaman zaman bir kâse yoğurt.
• Öğle Yemeği: En sevdiği yemeklerden biri kuru fasulye-pilav ikilisiydi. Ayranı ve yoğurdu da sofradan eksik etmezdi.
• Akşam Yemeği: Devlet meselelerinin konuşulduğu en önemli öğündü.

Atatürk’ün sevdiği yemekler arasında peynirli omlet, karnıyarık, etli taze bamya, haşlanmış kuşkonmaz ve zeytinyağlı bakla ezmesi (fava) bulunuyordu. Tatlıyla çok arası yoktu; fakat gül reçeli özellikle sevdiği bir tatlıydı. Meyveler içinde kavun, mezeler arasında kavrulmuş tuzlu leblebi ve fıstık dikkat çekiyordu.

Soğan, sarımsak ve pastırma gibi kokulu yiyecekleri tercih etmediği, içkilerden ise ölçülü şekilde rakı ve bira içtiği aktarılıyor. Sarhoşluktan hoşlanmadığı özellikle vurgulanıyor.

Yemeklerde Geleneksellik ve Ölçülülük

Atatürk’ün yemek kültürü rafine ve sade idi. Çok çeşitli ve ağır sofralar yerine yöresel ve sebze ağırlıklı yemekleri tercih ediyordu. Et yemeklerinin sınırlı olması, dönemin ekonomik koşulları ve halkın beslenme gerçekleriyle bağdaştırılıyor.

Çocukluğundan kalan tatlardan Selanik usulü ıspanaklı börek, seyahatlerinde ise yerel mutfaklara duyduğu saygı öne çıkıyordu. Adana’da bamya dolması ve sini köftesi, Konya’da saç böreği ve Höşmerim, Kırşehir’de su böreği gibi bölgesel tatları büyük beğeniyle yemişti.

Sonuç: Sofradan Hayata Yansıyan Bir Kültür

Prof. Dr. Tezcan, Atatürk’ün yemek alışkanlıklarının “Türkiye’nin geleneksel yemek kültürü ile çağdaş yaşam anlayışını bir arada harmanlayan, sade, ölçülü ve toplumsal duyarlılığı yüksek bir beslenme anlayışını yansıttığını” vurguluyor.

Atatürk’ün sofrası sadece bir yemek masası değil, düşüncenin, değerlendirmenin, paylaşmanın ve geleceği birlikte kurmanın mekânı idi.

KAYNAK

Tezcan, M. (Yıl). Atatürk’ün Beslenme Alışkanlığı (Yediği ve Sevdiği Yemekler). I. Uluslararası Atatürk ve Türk Halk Kültürü Sempozyumu Bildirileri.